Czy restrukturyzacja firmy oznacza utratę zarządu? Czy dłużnik może nadal samodzielnie prowadzić biznes?

Jednym z najczęstszych mitów dotyczących restrukturyzacji jest przekonanie, że wejście firmy w postępowanie restrukturyzacyjne automatycznie oznacza odebranie właścicielowi lub zarządowi kontroli nad przedsiębiorstwem.

To nieprawda. Restrukturyzacja nie oznacza automatycznej utraty zarządu.

W wielu przypadkach dłużnik w restrukturyzacji nadal samodzielnie prowadzi swoją firmę, zawiera umowy, obsługuje klientów, zatrudnia pracowników i podejmuje bieżące decyzje biznesowe. Zakres tej samodzielności zależy jednak od rodzaju postępowania restrukturyzacyjnego oraz od tego, czy w sprawie ustanowiono nadzorcę, czy zarządcę.

Czy restrukturyzacja firmy zawsze wiąże się z odebraniem zarządu?

Nie. Odebranie zarządu nie jest zasadą w restrukturyzacji.

Prawo restrukturyzacyjne wprost wskazuje, że co do zasady dłużnik sprawuje zarząd własny swoim majątkiem, chyba że został ustanowiony zarządca. Oznacza to, że punktem wyjścia jest pozostawienie przedsiębiorcy kontroli nad firmą, a nie jej automatyczne przejęcie przez osobę trzecią.

Restrukturyzacja nie jest upadłością. Jej celem nie jest likwidacja przedsiębiorstwa, lecz uniknięcie upadłości poprzez zawarcie układu z wierzycielami i poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Z tego powodu utrzymanie ciągłości działania firmy i zaangażowania osób, które znają jej specyfikę, często ma kluczowe znaczenie dla powodzenia całego procesu.

Zarząd własny w restrukturyzacji – co to właściwie oznacza?

Zarząd własny oznacza, że przedsiębiorca albo dotychczasowy zarząd spółki nadal kieruje bieżącą działalnością firmy. W praktyce dłużnik może wówczas m.in.:

• realizować zamówienia,

• świadczyć usługi,

• wystawiać faktury,

• przyjmować płatności,

• zarządzać pracownikami,

• zawierać umowy mieszczące się w zwykłym toku działalności.

Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. W części postępowań restrukturyzacyjnych dłużnik zachowuje zarząd, ale czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu wymagają zgody nadzorcy sądowego, nadzorcy układu wykonującego uprawnienia nadzorcy sądowego albo rady wierzycieli – jeśli ustawa tak stanowi.

Czy dłużnik sam prowadzi firmę w postępowaniu o zatwierdzenie układu?

W postępowaniu o zatwierdzenie układu, czyli najczęściej wybieranym dziś trybie restrukturyzacji, dłużnik co do zasady zachowuje kontrolę nad przedsiębiorstwem.

Procedura ta rozpoczyna się od zawarcia umowy z doradcą restrukturyzacyjnym, który pełni funkcję nadzorcy układu. Jeżeli dochodzi do obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego, dłużnik uzyskuje istotną ochronę przed egzekucją, ale jednocześnie jego swoboda w zarządzaniu firmą zostaje częściowo ograniczona: czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zgody nadzorcy układu działającego wówczas z uprawnieniami nadzorcy sądowego.

W praktyce oznacza to, że restrukturyzacja w PZU nie odbiera przedsiębiorcy firmy, lecz wprowadza mechanizm kontroli nad bardziej doniosłymi decyzjami majątkowymi.

A jak jest w przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym? Czy restrukturyzacja w tym trybie oznacza utratę zarządu

W przyspieszonym postępowaniu układowym oraz w postępowaniu układowym dłużnik również co do zasady zachowuje zarząd własny.

Nad przebiegiem postępowania czuwa nadzorca sądowy, a dłużnik może samodzielnie prowadzić bieżącą działalność. Na czynności przekraczające zwykły zarząd potrzebna jest jednak odpowiednia zgoda.

W tych postępowaniach sąd może wyjątkowo uchylić zarząd własny dłużnika i ustanowić zarządcę, jeżeli wystąpią przesłanki określone w ustawie, m.in. gdy dłużnik narusza prawo w zakresie sprawowania zarządu albo jego sposób działania nie daje gwarancji należytego prowadzenia postępowania. W przyspieszonym postępowaniu układowym regulację tę przewiduje art. 239 Prawa restrukturyzacyjnego; stosuje się ją odpowiednio także w postępowaniu układowym.

To ważne: odebranie zarządu w postępowaniach układowych ma charakter wyjątkowy, a nie automatyczny.

Kiedy restrukturyzacja rzeczywiście wiąże się z odebraniem zarządu?

Najdalej idące ograniczenia występują w postępowaniu sanacyjnym.

W sanacji sąd, otwierając postępowanie, co do zasady ustanawia zarządcę, który obejmuje zarząd nad majątkiem dłużnika. To zarządca prowadzi wówczas sprawy przedsiębiorstwa w zakresie wynikającym z przepisów prawa restrukturyzacyjnego.

Sanacja daje najdalej idące narzędzia naprawcze, ale jej konsekwencją jest również największa ingerencja w sposób zarządzania firmą. Dlatego bywa wybierana w sprawach bardziej złożonych, gdy sama restrukturyzacja zadłużenia nie wystarcza i konieczne są głębsze działania organizacyjne, majątkowe lub operacyjne.

Czy w sanacji dłużnik zawsze traci wpływ na firmę?

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje wyjątek, jeżeli skuteczne przeprowadzenie postępowania sanacyjnego wymaga osobistego udziału dłużnika lub jego reprezentantów, a jednocześnie dają oni gwarancję należytego sprawowania zarządu, sąd może zezwolić dłużnikowi na wykonywanie zarządu nad całością lub częścią przedsiębiorstwa, ale tylko w zakresie nieprzekraczającym zwykłego zarządu.

W praktyce oznacza to, że nawet w sanacji ustawodawca dopuszcza pozostawienie dłużnikowi pewnego wpływu na prowadzenie biznesu, jeżeli służy to powodzeniu restrukturyzacji.

Czym różni się nadzorca od zarządcy?

To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie. Nadzorca nie przejmuje prowadzenia firmy. Jego rola polega na kontrolowaniu przebiegu postępowania, weryfikacji sytuacji dłużnika i w określonych przypadkach wyrażaniu zgody na czynności przekraczające zwykły zarząd.

Zarządca działa znacznie szerzej. Jeżeli zostaje ustanowiony, to co do zasady przejmuje zarząd nad przedsiębiorstwem lub majątkiem objętym postępowaniem. Tak dzieje się przede wszystkim w sanacji albo wyjątkowo w postępowaniach układowych, gdy sąd odbierze dłużnikowi zarząd własny.

Czy restrukturyzacja ogranicza przedsiębiorcę w codziennym prowadzeniu firmy?

Tak, ale nie zawsze w ten sam sposób.

W postępowaniach, w których dłużnik zachowuje zarząd własny, zwykłe decyzje operacyjne są nadal podejmowane przez przedsiębiorcę lub zarząd spółki. Ograniczenia dotyczą przede wszystkim czynności wykraczających poza zwykły zarząd, czyli takich, które mogą istotnie wpływać na majątek firmy lub sytuację wierzycieli.

Do tej kategorii — zależnie od konkretnego przypadku — mogą należeć np.:

• sprzedaż istotnych składników majątku,

• ustanawianie zabezpieczeń,

• zaciąganie nowych, istotnych zobowiązań,

• dokonywanie nietypowych rozporządzeń majątkiem.

Ocena, czy dana czynność przekracza zwykły zarząd, wymaga każdorazowo odniesienia do skali, profilu i realiów konkretnego przedsiębiorstwa.

Restrukturyzacja firmy bez utraty kontroli – kiedy to możliwe?

Jeżeli przedsiębiorca reaguje odpowiednio wcześnie, a jego firma nadal funkcjonuje operacyjnie, często możliwe jest dobranie takiego trybu restrukturyzacji, który:

• zapewni ochronę przed egzekucją,

• pozwoli negocjować układ z wierzycielami,

• uporządkuje zadłużenie,

• a jednocześnie nie pozbawi dłużnika bieżącego wpływu na prowadzenie biznesu.

Właśnie dlatego wybór rodzaju postępowania restrukturyzacyjnego nie powinien być przypadkowy. To decyzja, która wpływa nie tylko na zakres ochrony przed wierzycielami, ale też na poziom kontroli, jaki przedsiębiorca zachowa nad własną firmą (w tym ewentualną utratę zarządu).

Czy warto obawiać się restrukturyzacji?

Restrukturyzacja nie jest „oddaniem firmy w cudze ręce”. W wielu przypadkach jest wręcz narzędziem, które pozwala zachować przedsiębiorstwo, uporządkować jego finanse i uniknąć scenariusza upadłościowego.

Kluczowe jest jednak właściwe dopasowanie procedury do sytuacji dłużnika. Inne rozwiązanie będzie odpowiednie dla firmy, która potrzebuje przede wszystkim rozmowy z wierzycielami i ochrony przed egzekucją, a inne dla przedsiębiorstwa wymagającego głębokich działań naprawczych.

Zastanawiasz się, Czy restrukturyzacja TWOJEJ firmy oznacza utratę zarządu?

W DCLAW Restrukturyzacje analizujemy nie tylko poziom zadłużenia, ale również to, jaki model postępowania pozwoli najskuteczniej ochronić biznes i jednocześnie zachować możliwie szeroki wpływ na jego dalsze prowadzenie.

Jeżeli chcesz sprawdzić, czy w Twojej sytuacji możliwa jest restrukturyzacja firmy bez utraty kontroli nad codziennym zarządzaniem, opisz swoją sytuację w formularzu kontaktowym. Ocenimy dostępne scenariusze i wskażemy rozwiązanie najlepiej dopasowane do realiów Twojego przedsiębiorstwa.

FORMULARZ KONTAKTOWY